Ege Bölgesi’nde ?l merkezi olan Ayd?n, do?usunda Denizli, bat?s?nda Ege Denizi, kuzeyinde ?zmir ve Manisa, güneyinde de Mu?la illeriyle çevrilidir. ?l topraklar?n?n büyük bölümünü da?l?k alanlar olu?turur. Bat? kesimindeki Akda?’?n 1891 m.ye eri?en Akta? Tepesi ilin en yüksek noktas?d?r. Ayd?n, orta ve bat? kesiminde verimli ovalar, kuzey ve güneyi da?lar ile çevreli Büyük Menderes Havzas? üzerinde 8.007 km2’lik bir alan üzerine kuruludur. Kuzey kesimde, Ayd?n Da?lar? do?al s?n?r olu?turur. ?lin güney kesimini, Mente?e Da?lar? olarak tan?nan da?l?k alanlar engebelendirir. Bu alandaki ba?l?ca yüksek kesimler Kar?ncal? ve Madranbaba Da?lar?d?r. Alçak düzlükler ?lin özellikle orta ve bat? kesiminde geni? alanlar kaplar. Bu düzlükler, Büyük Menderes Irma??n?n ta??d??? alüvyonlar?n y???lmas?yla olu?an Büyük Menderes Ovas? ad?yla an?l?r. Bu düzlüklerin baz? bölümleri Ayd?n Ovas?, Koçarl? Ovas?, Söke Ovas? ve Balat Ovas? gibi isimlerle tan?nm??t?r.

Büyük Menderes Ovas? kuzeyde ve güneyde k?r?k fay çizgileriyle s?n?rlanm?? etkin bir deprem alan? üzerinde yer al?r. Da?lar?n genellikle k?y?ya ko?ut olu?u, çok girintili ç?k?nt?l? bir k?y? olu?mas?na neden olmu?tur. Söke Ovas?n?n denize ula?t??? ve Büyük Menderes Deltas?n?n bulundu?u k?y? ?eridi oldukça uzun, düz ve s??d?r. Dilek Yar?madas? ve yar?madan?n güneyinde yer alan Büyük Menderes Deltas?, Ku?adas? ve Söke ilçelerinin s?n?rlar? içinde yer almaktad?r. Dilek Yar?madas?, güneyinde yer alan Büyük Menderes Deltas?n?n olu?um sürecinde bir çok lagün ve batakl??? bünyesinde bar?nd?ran sulak alanlar zengin bir flora ve faunaya sahiptir. “Bafa Gölü” ?l’in en büyük gölü olup, Büyük Menderes Deltas?n?n güney do?usundad?r. Bu göl, ülkemizdeki sulak alanlardan biri olan Büyük Menderes Deltas?n?n jeomorfolojik geli?imi sonucunda Ege Denizi’nin bir koyu iken göl halini alm??t?r. Göl çevresi bitki örtüsü, ?lg?nlardan, zeytinliklerden ve çam ormanlar?ndan meydana gelir. Gölde irili ufakl? adalar mevcuttur. Tabiat Park? ilan edilen Bafa Gölü, Büyük Menderes Deltas?n?n sahip oldu?u ekosistem özelliklerini bünyesinde bar?nd?rmakta ve nesli tehlike alt?nda bulunan bir çok ku? türüne ço?alma ve k??lama ortam? yaratmaktad?r.

Bafa GölüVadi taban? yer yer geni?leyip daralarak do?u-bat? do?rultusunda uzanan 584 km uzunlu?undaki Büyük Menderes Nehrinin Ayd?n s?n?rlar? içindeki uzunlu?u 281 km.dir. Nehrin yüzy?llard?r ta??d??? alüvyonlar Ayd?n ovas?n? zenginle?tirerek Bat? Anadolu’nun en geni? düzlü?ü haline getirmi?tir. Güneyden Büyük Menderes’e kar??an Dandalas Çay?, Akçay ve Çine Çay?’n?n vadi tabanlar?nda da ikinci derecede büyük ova düzlükleri yer al?r. Bunlar içinde; Bozdo?an-Nazilli karayolunun do?usunda Çerkez Ovas?, Çine Çay? orta yata??nda Çine Ovas?, Çine Çay?na dökülen Karpuzlu Çay? çevresinde Karpuzlu Ovas? belli ba?l? ovalar?d?r. Akarsu vadileri d???nda Samsun Da?lar?n?n bat?s?nda bir ay ?eklinde denize do?ru aç?lan Davutlar Platformu Ayd?n’?n en önemli düzlü?üdür.

Yüzölçümü 8.007 km2 olup, deniz seviyesinden 65 m. Yüksekliktedir. ?lin 2000 y?l? Genel Nüfus Say?m? sonuçlar?na göre; toplam nüfusu 950.757 ki?idir.

?lin ekonomisi tar?ma dayal?d?r. Çal??an nüfusun ortalama %70’i tar?m sektöründe çal???r. Tar?ma elveri?li topraklar?n yar?dan ço?u meyvecili?e, % 40’? tarla tar?m?na geri kalan? da sebzecilik ve ba?c?l??a ayr?lm??t?r. ?hracata yönelik ürünler a??rl?ktad?r. Meyvecili?e ayr?lan alanlar?n büyük bölümünde zeytin, arta kalan?nda incir yeti?tirilir. Tarla olarak kullan?lan topraklar?n büyük ço?unlu?unda pamuk ve tütün ba?ta olmak üzere, sanayi bitkileri ekilmektedir. Türkiye genelinde incir üretiminde birinci, pamuk ve zeytin üretiminde ikinci, tütün üretiminde dokuzuncu il durumundad?r. Hayvanc?l?k bitkisel üretimden sonra gelmektedir. Sütçülük, tavukçuluk ve ar?c?l?k d???nda hayvanc?l?k önemli derecede de?ildir. ?malat sanayisi, incir, pamuk zeytin gibi ürünleri i?leyen sektörler geli?mi?tir. 1950’lerden sonra Kemer Hidroelektrik Santralinin hizmete girmesi ile tüketim mallar? ve in?aat malzemeleri sanayiinde yat?r?mlar gerçekle?mi?tir.

XIX.yüzy?l?n ikinci yar?s?nda Ayd?n ilinin ekonomik yap?s?n?n geli?mesi, Ayd?n-?zmir demiryolunun yap?lmas?yla ba?lam??t?r. Amerikan iç sava??n?n ba?lamas?yla ?ngiliz tekstil sanayisinin pamuk ihtiyac?n? kar??lamak için pazar aray??lar? Bat? Anadolu’yu ve Ayd?n-?zmir demiryolunu gündeme getirmi?tir. 1853 y?l?nda Robert Wilkin adli bir ?ngiliz i?adam?n?n ba?latt??? demiryolu in?aat? ile ilgili giri?imler sonuç vermi? ve Ayd?n demiryolu ?irketi taraf?ndan 7 Haziran 1866’ da 133 km.lik Ayd?n-?zmir demiryolu i?letmeye aç?lm??t?r. Bu modern ula??m hatt?, Menderes Vadisi için yeni bir dönemin ba?lang?c? olmu?tur.

Didim Apollon Mabedi1890 Salnamesi’nden, Ayd?n’da beyaz ve renkli ipek ile bezlerin dokundu?u ö?renilmektedir. Özellikle Karacasu’da yöreye özgü dokumalar, Nazilli’de pe?tamal, havlu, battaniye, ipek gömleklik, astarl?k bez, Bozdo?an ve köylerinde k?ldan çorap, çul, torba, heybe dokunuyordu.

Yeni Türkiye Cumhuriyetinin kuruldu?u y?llarda , kalk?nma ve sanayile?me hareketlerini ba?latmak için 17 ?ubat – 4 Mart 1923 de ?zmir ?ktisat Kongresi toplanm??t?r. Kongrede al?nan kararlar do?rultusunda, öncelikle özel sektörün yetersiz oldu?u alanlardaki aç???n devlet taraf?ndan giderilmesi benimsenmi?tir. ?zmir ?ktisat Kongresi ve Cumhuriyetin ilan?yla ülkemiz ekonomik yap?lanmada yenilenme sürecine girmi?tir. Bu çerçevede, bölgede üretilen incir, pamuk, zeytin, tütün gibi tar?m ürünleri Ayd?n ve Nazilli’de toplanm??, ?zmir’de ay?klanm??, tasnif ambalaj edilmi?tir. Dolay?s?yla bu i?lemlerin yap?ld??? sanayi dallar? ?zmir de geli?mi?, Ayd?n’daki imalathaneler ise genellikle iç tüketime yönelik olarak, tar?m ürünleri i?leyen g?da, dokuma, sabun, tar?m araçlar? üretiminde faaliyet göstermi?lerdir. 1930’lu y?llarda birinci be? y?ll?k sanayile?me plan? haz?rlanm?? ve bu plan do?rultusunda, Ayd?n Nazilli’ de 1937 y?l?nda faaliyete geçen Nazilli Basma fabrikas? kurulmu?tur. Atatürk taraf?ndan i?letmeye aç?lan fabrika, Ayd?n sanayiinin temel ta?lar?ndan birini olu?turmu?tur.

Traianus Su Kemeri1960 y?llar dokuma alan?nda özel sektör giri?imcili?inin artt??? y?llar olmu?tur. 1970’li y?llar?n ortalar?nda Sökta? ve Nazilli ?plik fabrikalar?n?n kurulmas? ile Ayd?n büyük ölçekli dokuma tesislerine ula?m??t?r. Ayd?n imalat sanayiinde 1960 sonras? önemli geli?me gösteren bir sanayi kolu da g?da sanayiidir. ?malat sanayiinde g?da sanayii içinde zeytin isletmecili?inin yan sanayii durumunda olan sabun imalat? büyük geli?me göstermi?tir.

Ayd?n’?n ne zaman kuruldu?u kesinlik kazanmamakla birlikte Polopennesos Yar?madas?’ndan gelen Argos’lar taraf?ndan kuruldu?u iddia edilmektedir. Bunun yan? s?ra Trakia ve ?llirya’dan gelen göçmenlerin de Ayd?n’? kurdu?u söylenmektedir. Mitolojiye göre de kenti Tralle isimli bir amazon kurmu?tur. Strabon “?ehrin Argos’lularla Tralli’ler taraf?ndan kuruldu?u için Tralles” ismini ald???n? belirtmi?tir. Pilinius da bunu do?rulayarak Tralleis sözcü?ünün Trak kökenli oldu?unu ileri sürmü?tür. Ksenophon’un Anabasis isimli eserinde, Lydia Satrapl???na ba?l? kent olarak geçmi?tir. Bunun ard?ndan Karia Satrapl???na ba?lanm??, M.Ö.400’de Sparta Kral? Thibron buras?n? ele geçirmek istemi?, ancak ba?ar?l? olamam??t?r. M.Ö.334’de Anadolu’ya gelen Büyük ?skender’e kar?? di?er kentlerin yapt??? gibi kar?? koymam??t?r. ?skender’in ölümünden sonra M.Ö.313’de I.Antiogonos’un eline geçmi?tir. Bundan sonra M.Ö.301’de Lysimachos, M.Ö.281’de Seleukoslar buraya egemen olmu?lard?r. M.Ö.190’da Seleukos Kral? Antiochos’un Roma’ya yenilmesi üzerine yap?lan Apameia bar???ndan sonra (M.Ö.188) Romal?’lar taraf?ndan kendilerine yard?m edili?inden dolay? Bergama Kral? Eumenes’e verilmi?tir. Bunu izleyen y?llarda yöre, Bergama krallar?n?n yard?m?yla kültürel anlamda parlak bir dönem ya?amaya ba?lam??t?r. M.Ö.135’de Bergama’n?n son Kral? III.Attalos’un vasiyetiyle Roma’ya b?rak?lm??t?r. M.Ö.27’de ?mparator Augustos zaman?nda (M.Ö.27-M.S.14.yy) rastlayan bir deprem kenti tamamen y?km??t?r. Augustos’un sa?lad??? parasal yard?mlarla kent yeniden yap?lm?? ve imparatorun ?ehri anlam?na gelen “Kaisareiara” ismi verilmi?tir. Ancak bu isim M.S.I.yüzy?l?n sonlar?na do?ru terk edilerek yeniden Tralleis olmu?tur. ?mparator Hadrianus (M.S.117-188) M.S.129’da do?u seyahatine ç?kt???nda buray? ziyaret etmi?, bu arada M?s?r’dan getirmi? oldu?u tah?l ürünlerini Tralleis’e ba???lam??t?r. Roma’n?n ikiye ayr?l???ndan sonra Do?u Roma ?mparatorlu?u topraklar? içerisinde kalm??t?r. Bizans’l?lar zaman?nda önemli bir piskoposluk merkezi olmu?tur.

Cihano?lu Cami ?ad?rvan?Malazgirt Sava??’ndan (1071) sonra Selçuklular Anadolu’ya yay?l?rken Ayd?n ve çevresi bir süre Çaka Bey’in egemenli?i alt?na girmi?tir.XI.yüzy?l?n sonlar?nda I.Haçl? seferinden ötürü Bat? Anadolu yeniden Bizans hakimiyeti alt?na girmi?tir. Bunu izleyen 200 y?l boyunca yöre Bizansl?larla Türkler aras?nda sürekli el de?i?tirmi?tir.1171-1270 y?llar?ndaki Selçuklu egemenli?ini 1270-1307 y?llar?nda Mente?eo?ullar? dönemi izlemi?tir. Bu dönemde güzel Hisar ismiyle an?lan Ayd?n’a XIII.yüzy?l sonlar?nda Ayd?no?ullar? egemen olmu? (1307-1390) bu yüzden de kente Ayd?n ismi yak??t?r?lm??t?r. XIV.yüzy?lda Sultan I.Beyaz?t’?n Anadolu Beylikleri üzerine yapt??? seferler s?ras?nda Osmanl? topraklar?na kat?lm??t?r. Osmanl? döneminde Ayd?n, Anadolu eyaletine ba?l? bir sancakt?. Sultan II.Mahmud döneminde yönetimde yap?lan de?i?iklikle mü?irlik durumuna getirilmi?, Tanzimattan sonra da 1867’de vilayet olmu?tur.

I.Dünya Sava?? sonras?nda ilin baz? bölümleri ?talyan, baz? bölümleri ile Ayd?n kent merkezi Yunan i?galine u?ram??t?r. Yörede Tanzimattan itibaren yayg?n olan zeybeklik gelene?i bu i?gale kar?? direnmi?tir. Ayd?n’da ilk ulusal birli?i kuran Yörük Ali Efe çetesi yörede Yunanl?lara kar?? gerilla sava?? vermi?tir. Milli Mücadele s?ras?nda da Yörük Ali Efe çetesinin büyük yararl?l?klar? görülmü?tür. Sonraki y?llarda düzenli ordular kurulurken burada da Bat? Cephesi Komutanl??? olu?turulmu?tur. 25 May?s 1919-7 Eylül 1922 y?llar? aras?nda 40 aya yak?n süren i?galden sonra ve Kurtulu? Sava??n?n kazan?lmas?yla birlikte 1923 y?l?nda vilayet olmu?tur.

Davutlar Kapl?cas?Ayd?n yöresinde Akharaka, Alinda (Karpuzlu), Amyzon, Anaia, Aphrodisias, Apollonis, Arpasa, Brioula, Didiyma (Didim), Gerga, Gordion Teiklos, Karoura, Magnesia, Maindros Magnesias?, Miletos (Milet), Myous (Myes), Neapolis, Orthesia, Plarasa, Piriene, ve Trapezopolis antik kentleri bulunmaktad?r.

Ayd?n’da, XIV.yüzy?lda yap?lm?? Alihan Baba Türbesi (Alihan Kümbeti), Üveyz Pa?a Camisi (1568), Cihano?lu Camisi ve Külliyesi (1756), Hasan Çelebi Camisi (1885), Ramazan Pa?a Camisi (1594), Ahmet Pa?a Camisi (K?rm?z? Minareli Cami) (1659), Süleyman Bey Camisi (1863) ve Nasuh Pa?a Külliyesi (1708), Hac? Ömer Dede Mescidi, Fatma Han?m S?byan Mektebi ve Sebili, Bey Hamam? (Cemal Bey Hamam?), Zincirli Han belli ba?l? Türk dönemi yap?lar?d?r.